Hoe word je katholiek? De stappen van het catechumenaat en hoe lang het duurt

Wil je katholiek worden, dan is de eerste stap eenvoudig: neem contact op met een katholieke parochie in je buurt en zeg dat je graag katholiek wilt worden. De parochie verwelkomt je op een weg die het catechumenaat voor volwassenen heet. Voor wie niet gedoopt is, leidt die weg in verschillende etappes naar het doopsel, het vormsel en de eerste communie, meestal in de Paaswake. Hoe lang het duurt, hangt van jou af: vaak ongeveer een jaar, soms langer.

Misschien nam een vriend je mee naar de mis, misschien trouw je met een katholiek, misschien voel je je al jaren in stilte aangetrokken. Wat je hier ook bracht, deze gids legt je de weg die voor je ligt stap voor stap uit, zodat er niets geheimzinnigs aan blijft.

De eerste stap: neem contact op met een parochie

Je hoeft je gebeden niet te kennen of iets van theologie te begrijpen voor je belt: alleen het verlangen om Christus en zijn Kerk te leren kennen. Bel of mail het parochiesecretariaat, of spreek na de mis de priester aan, en zeg bijvoorbeeld: "Ik wil graag meer weten over katholiek worden." Iemand van het parochieteam, een priester, diaken of catechist, zal je meestal ontmoeten om naar je verhaal en je vragen te luisteren.

Dat eerste gesprek is belangrijk. In de Verenigde Staten vragen de bisschoppen dat iemand van de parochie al vroeg elke belangstellende persoonlijk ontmoet, om te horen hoe zijn of haar geloofsweg tot nu toe verliep en om alles te bespreken wat later de ontvangst van de sacramenten zou kunnen beïnvloeden, zoals een huwelijkssituatie (National Statutes, Norm 2). Het is geen examen.

⛪ Vind een katholieke parochie in je buurt, met de misuren, in Catho+ →

Wat is het catechumenaat voor volwassenen?

Na het Tweede Vaticaans Concilie heeft de Kerk voor de Latijnse Kerk het oude catechumenaat voor volwassenen in ere hersteld, een weg in verschillende duidelijke stappen (Catechismus, 1232). Het doel, zegt de Catechismus, is de bekering en het geloof van een persoon tot rijpheid te brengen (Catechismus, 1248).

In Engelstalige landen heet deze weg RCIA; in de Verenigde Staten spreekt men sinds 2025 van OCIA. Het gaat om dezelfde weg.

De stappen van het catechumenaat

De weg bestaat uit vier periodes, zoals vier seizoenen, en daartussen liggen drie stappen, die met de gemeenschap als riten gevierd worden.

1. De kennismaking: de periode van evangelisatie en precatechumenaat

In deze fase ben je een belangstellende. Je hoort het evangelie, stelt je vragen, begint te bidden en ontdekt wie Jezus is. Er is geen vaste duur: de Amerikaanse bisschoppenconferentie merkt op dat het voor sommigen een lange tijd van zoeken is, voor anderen een kortere. Je bent vrij om te verkennen zonder je te verbinden.

Eerste stap: de ritus van opneming onder de catechumenen

Als je er klaar voor bent, sta je voor de parochiegemeenschap en zeg je dat je een gedoopt lid van de Kerk wilt worden, en de gemeenschap verwelkomt je. Vanaf dat moment ben je catechumeen: nog niet gedoopt, maar al op een bijzondere manier met de Kerk verbonden (Wetboek van Canoniek Recht, can. 206). De Kerk, zegt de Catechismus, omarmt de catechumenen al als de hare (Catechismus, 1249).

2. De periode van het catechumenaat

Dit is meestal de langste fase. Je leert het geloof kennen (de Schrift, de geloofsbelijdenis, de sacramenten, het morele leven), neemt deel aan de dienst van het Woord op zondag, leert bidden en zet je samen met de parochie in voor anderen.

Tweede stap: de ritus van de verkiezing

Als jij en wie je begeleiden oordelen dat je er klaar voor bent, word je voorgesteld aan de bisschop, meestal in de kathedraal. Je naam wordt in het boek van de uitverkorenen geschreven, en vanaf dan ben je een van de uitverkorenen: door God gekozen voor de sacramenten van het komende Pasen. Volgens de ritus wordt deze viering gehouden in de mis van de eerste zondag van de Veertigdagentijd, al mag ze ook op een andere dag plaatsvinden (Ordo voor de christelijke initiatie van volwassenen, 128).

3. De periode van zuivering en verlichting

Deze periode is de Veertigdagentijd zelf: veertig dagen van intenser gebed en bekering vlak voor de sacramenten, meer een retraite dan een cursus. Op de derde, vierde en vijfde zondag van de Veertigdagentijd bidt de parochie over de uitverkorenen in riten die scrutinia heten, en vraagt God hen te genezen en te sterken.

Derde stap: de sacramenten in de Paaswake

In de nacht van Stille Zaterdag, in de Paaswake, ontvangen de uitverkorenen samen de drie sacramenten van de initiatie: doopsel, vormsel en eucharistie. Het kerkelijk recht zegt dat een volwassene die gedoopt wordt, meteen na het doopsel gevormd wordt en in dezelfde mis de communie ontvangt, tenzij er een ernstige reden is om dat niet te doen (can. 866). Het is de mooiste nacht van het kerkelijk jaar. Meer over deze sacramenten lees je in onze gids over de zeven sacramenten.

4. De periode van de mystagogie

Met Pasen houdt de weg niet op. De pasgedoopten, de neofieten, blijven in de Paastijd samenkomen, minstens tot Pinksteren, om te verdiepen wat ze ontvangen hebben en hun plaats in de parochie te vinden.

Hoe lang duurt het om katholiek te worden?

Daar is geen eenduidig antwoord op. Dit is wat de Kerk er werkelijk over zegt:

• De kennismakingsperiode heeft geen vaste duur. Ze duurt zo lang als jij nodig hebt.
• Het catechumenaat kan verscheidene jaren duren, of korter, afhankelijk van de persoon (Amerikaanse bisschoppenconferentie).
• In de Verenigde Staten zeggen de nationale statuten dat een catechumeen gewoonlijk in het catechumenaat blijft van ten minste de Paastijd van het ene jaar tot het begin van de Paastijd van het volgende, dus ten minste een jaar, en bij voorkeur vanaf vóór de Veertigdagentijd van het ene jaar tot Pasen van het jaar daarop (Norm 4).

In de praktijk plannen veel parochies de weg rond één cyclus van het kerkelijk jaar, met Pasen als eindpunt. Maar het verschilt van persoon tot persoon, van parochie tot parochie en van land tot land. Het gaat er niet om een cursus af te ronden, maar om te groeien in een levend geloof.

Al gedoopt in een andere kerk?

Ben je geldig gedoopt als christen, bijvoorbeeld als lutheraan, anglicaan, methodist of baptist, dan word je niet opnieuw gedoopt. Het doopsel tekent een mens voor altijd en kan niet herhaald worden (Catechismus, 1280). De Kerk ziet je al als een broer of zus in Christus, en jouw weg verschilt van die van een catechumeen. Je wordt een kandidaat genoemd.

• Je voorbereiding houdt rekening met het geloof dat je al hebt.
• Je wordt opgenomen in de volle gemeenschap met de Katholieke Kerk: je spreekt een geloofsbelijdenis uit, en meestal word je in dezelfde viering gevormd en doe je je eerste communie. De priester die je opneemt, mag je zelf vormen (can. 883).
• Je opname kan plaatsvinden in de Paaswake, maar ook op een zondag op een ander moment van het jaar (Amerikaanse bisschoppenconferentie).
• Een voorwaardelijk doopsel wordt alleen toegediend als er na ernstig onderzoek een echte twijfel blijft of een doopsel plaatsvond of geldig was (can. 869). Breng elk doopbewijs mee dat je hebt.

Wil je begrijpen wat je al gemeen hebt en waarin katholieken verschillen, lees dan onze gids over katholieken en andere christenen.

Katholiek gedoopt, maar nooit gevormd?

Veel mensen werden als baby katholiek gedoopt, maar kregen daarna nooit meer vorming. Je hoeft geen katholiek te worden: je bent het al! Na een periode van vorming kun je het vormsel en/of de eucharistie ontvangen, vaak in de Paaswake of in de Paastijd (Amerikaanse bisschoppenconferentie). Ben je wel gevormd maar ben je afgedreven, dan is de weg terug nog eenvoudiger: het sacrament van de biecht.

En kinderen?

Een kind dat de jaren van verstand heeft bereikt (rond zeven jaar), wordt niet gedoopt zoals een baby. Het kerkelijk recht past op hen de normen voor het doopsel van volwassenen toe (can. 852). De Ordo voor de christelijke initiatie bevat daarvoor een speciaal aangepaste vorm, de christelijke initiatie van kinderen op catechetische leeftijd, met dezelfde stappen op het ritme van het kind, meestal samen met andere kinderen en met de betrokkenheid van de ouders. Is je kind in die situatie, vraag dan in je parochie wat er mogelijk is.

Begeleiders, peters en meters

Je gaat deze weg niet alleen. Onderweg treedt een parochiaan op als je begeleider, en vóór de ritus van de verkiezing kiest een catechumeen een of twee peters of meters, die bij de sacramenten en ook daarna aan zijn of haar zijde staan (Amerikaanse bisschoppenconferentie). Het kerkelijk recht vraagt dat een peter of meter:

• door jou gekozen wordt en bereid is die taak op zich te nemen;
• ten minste zestien jaar oud is, tenzij de bisschop een andere leeftijd vastlegt of er een uitzondering wordt toegestaan;
• een katholiek is die gevormd is en de eucharistie heeft ontvangen, en die een leven van geloof leidt;
• niet je vader of je moeder is (can. 874).

Er kan één peter zijn, één meter, of van elk één (can. 873). Een gedoopte christen uit een andere kerk kan naast een katholieke peter of meter staan als christelijke getuige, maar niet als peter of meter (can. 874 §2).

Veelgestelde vragen

Moet ik eerst kerkelijk getrouwd zijn?

Soms moet inderdaad eerst een huwelijkssituatie geregeld worden, en daarom spreekt de parochie er al vroeg over. In de Verenigde Staten kan een niet-gedoopte die in een onregelmatige huwelijkssituatie leeft (bijvoorbeeld na een echtscheiding), wel aan het catechumenaat beginnen, maar de ritus van de verkiezing pas vieren als hij of zij vrij is om een geldig huwelijk in de Kerk aan te gaan (Norm 7). Elke situatie is anders, dus ga niet zelf zitten raden en geef niet op: spreek zo snel mogelijk met je pastoor. Veel van zulke situaties kunnen opgelost worden.

Mag ik naar de mis gaan voor ik katholiek ben?

Ja, en dat is zelfs goed. Iedereen is welkom in de mis. Tot je in de volle gemeenschap bent opgenomen, ontvang je nog geen communie, maar je kunt meebidden, naar de lezingen luisteren en er gewoon bij zijn. Dat hoort al bij de weg.

Vind een parochie in de buurt met Catho+

Catho+ helpt je katholieke kerken en misuren in je buurt te vinden, en laat je de Bijbel lezen terwijl je je eerste stappen zet.