Jakie są sakramenty święte? Siedem sakramentów Kościoła katolickiego

Kościół katolicki ma siedem sakramentów: chrzest, bierzmowanie, Eucharystię, pokutę (spowiedź), namaszczenie chorych, sakrament święceń i małżeństwo. To nie są zwykłe ceremonie: w każdym z nich działa sam Chrystus i przez widzialne znaki, takie jak woda, olej, chleb i wino, daje nam Boże życie.

Zobaczmy, czym jest sakrament, dlaczego jest ich właśnie siedem, a potem przyjrzyjmy się każdemu z nich po kolei: co oznacza, co się w nim dzieje, kto może go przyjąć i jak często.

Czym jest sakrament?

Katechizm Kościoła Katolickiego podaje krótką definicję, którą warto znać na pamięć:

Katechizm Kościoła Katolickiego uczy, że sakramenty są skutecznymi znakami łaski, ustanowionymi przez Chrystusa i powierzonymi Kościołowi, przez które udzielane jest nam Boże życie. (KKK 1131)

Rozłóżmy to na części:

• Znaki: coś, co można zobaczyć, usłyszeć i dotknąć: woda, olej, chleb, słowa. Bóg stworzył nas z ciałem i dociera do nas przez nasze zmysły.
• Skuteczne: sprawiają to, co oznaczają. Drogowskaz pokazuje ci miasto, ale cię do niego nie zawiezie. Woda chrztu nie tylko przedstawia obmycie, ona naprawdę obmywa duszę.
• Łaski: łaska to Boże życie i Boża przyjaźń, dane za darmo. Nie możemy na nią zapracować; możemy ją tylko przyjąć.
• Ustanowione przez Chrystusa i powierzone Kościołowi: pochodzą od Jezusa, a nie z ludzkiego wymysłu, i Kościół sprawuje je w Jego imieniu.

Sakrament nie zależy od tego, jak święty jest kapłan: to Chrystus działa (zob. KKK 1127-1128). Ale owoc, jaki z niego czerpiemy, zależy od naszego serca. Prezent trzeba jeszcze rozpakować.

⛪ Śledź każdą część Mszy Świętej, największego z sakramentów, w Catho+ →

Dlaczego siedem?

Kościół od dawna naucza, że sakramentów jest siedem i że wszystkie zostały ustanowione przez Chrystusa (zob. KKK 1113-1114). Idąc za świętym Tomaszem z Akwinu, Katechizm wyjaśnia, że obejmują one wszystkie etapy i wszystkie ważne chwile życia chrześcijańskiego, podobnie jak etapy życia naturalnego (zob. KKK 1210).

Rodzimy się, wzrastamy, jemy, potrzebujemy uzdrowienia, oddajemy życie innym. Siedem sakramentów towarzyszy każdej z tych chwil.

Trzy grupy sakramentów

Katechizm dzieli siedem sakramentów na trzy grupy (zob. KKK 1211):

• Sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego: chrzest, bierzmowanie i Eucharystia. Rodzimy się na nowo, zostajemy umocnieni i nakarmieni (zob. KKK 1212).
• Sakramenty uzdrowienia: pokuta i namaszczenie chorych.
• Sakramenty w służbie komunii: sakrament święceń i małżeństwo, skierowane ku zbawieniu innych (zob. KKK 1534).

Wśród nich wszystkich wyjątkowe miejsce zajmuje Eucharystia. Katechizm nazywa ją „Sakramentem sakramentów”: wszystkie pozostałe do niej prowadzą (zob. KKK 1211).

Sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego

1. Chrzest: brama

Chrzest jest pierwszym sakramentem, bramą do wszystkich pozostałych (zob. KKK 1213). Uwalnia nas od grzechu, zarówno pierworodnego, jak i wszystkich grzechów osobistych, i czyni nas dziećmi Bożymi oraz członkami Kościoła (zob. KKK 1263-1265).

• Znak: woda, polewana trzykrotnie na głowę albo przez zanurzenie, ze słowami: „N., ja ciebie chrzczę w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego” (zob. KKK 1239-1240).
• Kto może go przyjąć: każdy człowiek, który nie jest jeszcze ochrzczony, dorosły czy dziecko (zob. KKK 1246). Kościół zachęca rodziców, by ochrzcili swoje dzieci wkrótce po narodzeniu (zob. KKK 1250).
• Jak często: tylko raz w życiu.

Zwykle chrztu udziela kapłan lub diakon. Ale w razie konieczności ochrzcić może każdy: wystarczy polać wodą głowę, wypowiedzieć te słowa i mieć intencję czynienia tego, co czyni Kościół (zob. KKK 1256 i 1284).

Chrzest łączy też katolików z innymi chrześcijanami: ci, którzy zostali ważnie ochrzczeni w innych wspólnotach, są wszczepieni w Chrystusa i są naszymi braćmi i siostrami (zob. KKK 1271). Więcej znajdziesz w naszym przewodniku o tym, czym różnią się katolicy od innych chrześcijan.

2. Bierzmowanie: moc Ducha

Bierzmowanie dopełnia łaskę chrztu. Daje pełnię wylania Ducha Świętego, jak w dniu Pięćdziesiątnicy, i umacnia nas, byśmy świadczyli o Chrystusie (zob. KKK 1285 i 1302-1303).

• Znak: namaszczenie czoła krzyżmem świętym (wonnym olejem poświęconym przez biskupa), z włożeniem ręki i słowami: „Przyjmij znamię daru Ducha Świętego” (zob. KKK 1300).
• Kto może je przyjąć: każdy ochrzczony, który nie był jeszcze bierzmowany (zob. KKK 1306). Zwyczajnym szafarzem jest biskup (zob. KKK 1312).
• Jak często: tylko raz.

Wiek bierzmowania bywa bardzo różny. W Kościołach wschodnich niemowlęta przyjmują chrzest, bierzmowanie i Eucharystię razem. W Kościele łacińskim bierzmowanie przychodzi zwykle później: punktem odniesienia jest „wiek rozeznania” (zob. KKK 1233 i 1307), ale w praktyce wiek ten różni się w zależności od kraju czy diecezji. Zapytaj w swojej parafii, jak jest u ciebie.

3. Eucharystia: chleb życia

Eucharystia dopełnia wtajemniczenie chrześcijańskie (zob. KKK 1322). Podczas Mszy Świętej chleb i wino stają się Ciałem i Krwią Chrystusa, „źródłem i szczytem całego życia chrześcijańskiego” (KKK 1324).

• Znak: chleb pszenny i wino z winogron, nad którymi kapłan wypowiada słowa Jezusa z Ostatniej Wieczerzy: „To jest bowiem Ciało moje, które za was będzie wydane… To jest bowiem kielich Krwi mojej…” (zob. KKK 1412).
• Kto może ją przyjąć: ochrzczeni katolicy, którzy są w stanie łaski. Kto ma świadomość grzechu ciężkiego, powinien najpierw pójść do spowiedzi (zob. KKK 1415). W Kościele łacińskim dzieci przystępują do Pierwszej Komunii Świętej, gdy osiągną wiek używania rozumu (zob. KKK 1244).
• Jak często: za każdym razem, gdy uczestniczysz we Mszy Świętej, nawet codziennie (zob. KKK 1388-1389). Minimum, o które prosi Kościół, to raz w roku, w miarę możliwości w okresie wielkanocnym (zob. KKK 1389).

Przed Komunią Kościół prosi, by przynajmniej przez godzinę powstrzymać się od jedzenia i picia, z wyjątkiem wody i lekarstw; osoby starsze, chorzy i ci, którzy się nimi opiekują, są z tego zwolnieni (Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 919).

Udział we Mszy Świętej w niedziele i niektóre święta jest też przykazaniem kościelnym; zajrzyj do naszego przewodnika o świętach nakazanych.

Sakramenty uzdrowienia

4. Pokuta (spowiedź): powrót do domu

Chrzest gładzi wszystkie grzechy, ale my nadal upadamy. W sakramencie pokuty, nazywanym też spowiedzią albo sakramentem pojednania, Bóg przebacza grzechy popełnione po chrzcie i jedna nas ze sobą i z Kościołem (zob. KKK 1422 i 1440). Pomyśl o synu marnotrawnym, któremu ojciec wybiega naprzeciw.

• Znak: akty penitenta (żal za grzechy, wyznanie grzechów kapłanowi i postanowienie zadośćuczynienia) oraz rozgrzeszenie udzielone przez kapłana (zob. KKK 1448 i 1491). Rozgrzeszenie kończy się słowami: „I ja odpuszczam tobie grzechy w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego” (zob. KKK 1449).
• Kto może ją przyjąć: każdy ochrzczony katolik. Szafarzami są biskupi i kapłani (zob. KKK 1461), a dzieci przystępują do pierwszej spowiedzi przed Pierwszą Komunią Świętą (zob. KKK 1457).
• Jak często: tak często, jak tego potrzebujesz. Kościół prosi katolików, by wyznawali grzechy ciężkie przynajmniej raz w roku, i gorąco zaleca regularną spowiedź także z codziennych słabości (zob. KKK 1457-1458).

Boisz się, co pomyśli kapłan? Wiąże go tajemnica spowiedzi, czyli „pieczęć sakramentalna”: nigdy nie może ujawnić ani wykorzystać niczego, co usłyszał w konfesjonale, bez żadnych wyjątków (zob. KKK 1467). Wiele parafii przed Bożym Narodzeniem wyznacza dodatkowe godziny spowiedzi; zajrzyj do naszego przewodnika o Adwencie.

5. Namaszczenie chorych: siła w chorobie

W tym sakramencie Kościół powierza chorych Chrystusowi, aby ich podźwignął i zbawił (zob. KKK 1499). Nie jest on przeznaczony tylko dla umierających, ale dla każdego, kto zaczyna być w niebezpieczeństwie z powodu choroby lub starości (zob. KKK 1514).

• Znak: kapłan namaszcza czoło i dłonie poświęconym olejem, modląc się: „Przez to święte namaszczenie niech Pan w swoim nieskończonym miłosierdziu wspomoże ciebie łaską Ducha Świętego. Pan, który odpuszcza ci grzechy, niech cię wybawi i łaskawie podźwignie” (zob. KKK 1513).
• Kto może je przyjąć: katolik poważnie chory albo osłabiony starością, który osiągnął używanie rozumu (Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1004). Warto je przyjąć przed poważną operacją (zob. KKK 1515).
• Jak często: można je przyjąć ponownie, jeśli chory wyzdrowiał, a potem znów poważnie zachorował, albo jeśli ta sama choroba się pogłębia (zob. KKK 1515).

U kresu życia Kościół daje także Komunię Świętą jako Wiatyk, pokarm na drogę do Ojca (zob. KKK 1524). Nie czekaj do ostatniej chwili, żeby wezwać księdza.

Sakramenty w służbie komunii

6. Sakrament święceń: pasterze dla Kościoła

Przez sakrament święceń misja, którą Chrystus powierzył Apostołom, trwa aż do końca czasów. Ma on trzy stopnie: biskup, prezbiter i diakon (zob. KKK 1536).

• Znak: biskup wkłada ręce na głowę wyświęcanego i odmawia modlitwę konsekracyjną, prosząc o dar Ducha Świętego (zob. KKK 1573).
• Kto może go przyjąć: ochrzczony mężczyzna, powołany przez Kościół (zob. KKK 1577).
• Jak często: każdy stopień tylko raz; nie można go powtórzyć ani udzielić na określony czas (zob. KKK 1582).

7. Małżeństwo: przymierze na całe życie

W małżeństwie mężczyzna i kobieta tworzą ze sobą wspólnotę całego życia, skierowaną ku ich dobru oraz ku zrodzeniu i wychowaniu dzieci. Między ochrzczonymi Chrystus podniósł to przymierze do godności sakramentu (zob. KKK 1601).

• Znak: wyrażenie zgody, małżeńskie „tak” narzeczonych, które „tworzy małżeństwo” (zob. KKK 1626). W Kościele łacińskim szafarzami są sami małżonkowie: udzielają sobie nawzajem sakramentu wobec Kościoła (zob. KKK 1623). W Kościołach wschodnich kapłan lub biskup koronuje państwa młodych.
• Kto może je przyjąć: ochrzczony mężczyzna i ochrzczona kobieta, którzy mogą zawrzeć małżeństwo i dobrowolnie wyrażają zgodę.
• Jak często: węzeł trwa całe życie. Małżeństwa ochrzczonych, raz dopełnionego, nie może rozwiązać żadna ludzka władza; rozwiązuje je tylko śmierć (zob. KKK 1640 oraz Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1141).

Które sakramenty można przyjąć tylko raz i dlaczego?

Trzech sakramentów nigdy nie można powtórzyć: chrztu, bierzmowania i sakramentu święceń. Oprócz łaski dają one to, co Kościół nazywa „charakterem” albo „znamieniem”: trwałe duchowe znamię, które upodabnia człowieka do Chrystusa i wiąże go z Kościołem (zob. KKK 1121).

Pomyśl o pieczęci odciśniętej w wosku: kiedy już tam jest, pozostaje. Nawet ciężki grzech nie może zatrzeć znamienia chrztu (zob. KKK 1272). Dlatego ochrzczony, który odszedł od wiary i wraca, nie jest chrzczony ponownie: wraca do domu przez spowiedź.

A małżeństwo? Wydaje się sakramentem przyjmowanym raz w życiu i dla większości ludzi tak właśnie jest, ale działa ono inaczej. Małżeństwo nie wyciska charakteru. Węzeł, który tworzy, trwa natomiast tak długo, jak żyją oboje małżonkowie: ważnego i dopełnionego małżeństwa nie może rozwiązać żadna ludzka władza ani żadna przyczyna poza śmiercią (Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1141). Nikt więc nie może zawrzeć nowego małżeństwa, dopóki żyje jego współmałżonek; ale wdowa lub wdowiec mogą ponownie zawrzeć małżeństwo w Kościele, o czym pisał już święty Paweł (1 Kor 7,39).

Jak przyjąć sakramenty w praktyce

Odpowiedź na prawie każde praktyczne pytanie brzmi: porozmawiaj ze swoją parafią.

• Dorośli, którzy chcą zostać katolikami, rozpoczynają katechumenat, czyli drogę przygotowania, która prowadzi do przyjęcia chrztu, bierzmowania i Eucharystii razem (zob. KKK 1232-1233).
• Katolicy, którzy nie przyjęli bierzmowania albo nie byli u Pierwszej Komunii Świętej, mogą się do nich przygotować w każdym wieku.
• Rodzice, którzy chcą ochrzcić dziecko, i narzeczeni powinni zgłosić się do parafii odpowiednio wcześnie; przygotowanie wygląda różnie w różnych diecezjach.
• Spowiedź jest zwykle w stałych godzinach; sprawdź ogłoszenia albo zapytaj księdza.
• Dla chorych poproś księdza o odwiedziny w domu lub w szpitalu.

Sakramenty nie są nagrodą dla doskonałych. To Boże dary dla ludzi w drodze, niezależnie od tego, na jakim jej etapie jesteś.

Znajdź parafię w pobliżu w Catho+

Catho+ pokazuje kościoły i godziny Mszy Świętych w twojej okolicy, abyś mógł znaleźć parafię i zrobić kolejny krok.