Hoe bid je het Engel des Heren (Angelus)? Tekst, tijden en betekenis

Hoe bid je het Engel des Heren (Angelus)? Tekst, tijden en betekenis

Het Engel des Heren, ook wel het Angelus genoemd, is een kort Mariagebed dat katholieken van oudsher drie keer per dag bidden: 's morgens vroeg, 's middags en bij het vallen van de avond, meestal om 6 uur, 12 uur en 18 uur, vaak wanneer de kerkklokken luiden. In een tweetal minuten roept het het moment in herinnering waarop de engel Gabriël aan Maria aankondigde dat zij de Moeder van Gods Zoon zou worden, en het moment waarop God mens werd.

Het is een van de eenvoudigste gebeden uit de katholieke traditie: drie korte wisselzangen, drie Weesgegroetjes en een slotgebed. In deze gids lees je wat het betekent, wanneer je het bidt, en vind je alle woorden die je nodig hebt.

Wat is het Engel des Heren?

Het Engel des Heren gedenkt de menswording: de Zoon van God die vlees aanneemt in de schoot van de Maagd Maria. Het loopt in drie stappen door het verhaal van de Aankondiging. De engel brengt de boodschap, Maria zegt ja, en "het Woord is vlees geworden".

Zijn naam komt van de eerste woorden. In het Latijn begint het gebed met Angelus Domini nuntiavit Mariae, in het Nederlands "De engel des Heren heeft aan Maria geboodschapt". Zoals het Weesgegroet genoemd is naar zijn eerste woorden, zo kreeg dit hele gebed de naam van zijn begin: in het Latijn Angelus, de Engel, en bij ons het Engel des Heren.

Het Directorium over de volksvroomheid en de liturgie van de Kerk (nr. 195) beschrijft het als de traditionele manier waarop de gelovigen de Aankondiging gedenken, drie keer per dag gebeden, en als een herinnering aan het moment waarop het Woord door de kracht van de heilige Geest vlees werd in de schoot van de Maagd Maria. De heilige Paulus VI schreef er in 1974 eenvoudig over dat het Engel des Heren niet herzien hoeft te worden: door zijn eenvoudige, bijbelse vorm is het door de eeuwen heen fris gebleven (zie Marialis Cultus, 41).

Het Engel des Heren hoort niet bij het getijdengebed, maar is een devotie die hetzelfde ritme van de dag volgt.

🔔 Bid het Engel des Heren regel voor regel, met alle antwoorden voluit geschreven, in Catho+ →

Wanneer bid je het Engel des Heren?

Zie het Engel des Heren als drie kleine deuren die opengaan in je dag:

  • 's Morgens vroeg (rond 6 uur): je begint de dag met de gedachte dat God dicht bij ons is gekomen.
  • 's Middags (12 uur): je houdt even halt midden in je werk, de school of je boodschappen.
  • Bij het vallen van de avond (rond 18 uur): je sluit de werkdag af met een dankgebed.

Eeuwenlang luidden op die uren de kerkklokken om de mensen op te roepen tot het Engel des Heren. In veel steden en dorpen gebeurt dat nog altijd. Boeren op het veld, winkeliers, moeders thuis: waar ze ook waren, ze legden even hun werk neer en baden. De klok onthield het voor hen.

Luiden de klokken van je parochie niet, dan kun je een herinnering op je telefoon instellen. En mis je het juiste uur, bid het dan wat later. Het gaat niet om de klok: het gaat erom dat je drie keer per dag even stilstaat en dat moment aan God geeft.

De tekst van het Engel des Heren

Het Engel des Heren bestaat uit korte wisselzangen, aangeduid met V. (het vers, gezegd door wie voorgaat) en R. (het antwoord, gezegd door iedereen). Na elk van de eerste drie wisselzangen volgt een Weesgegroet, dat ook in twee delen gebeden wordt. Hier is de volledige tekst, zoals hij in Catho+ staat.

V. De engel des Heren heeft aan Maria geboodschapt,
R. en zij heeft ontvangen van de heilige Geest.

V. Wees gegroet, Maria, vol van genade, de Heer is met u. Gij zijt de gezegende onder de vrouwen, en gezegend is Jezus, de vrucht van uw schoot.
R. Heilige Maria, Moeder van God, bid voor ons, zondaars, nu en in het uur van onze dood.
Amen.

V. Zie de dienstmaagd des Heren,
R. mij geschiede naar uw woord.

V. Wees gegroet, Maria, vol van genade, de Heer is met u. Gij zijt de gezegende onder de vrouwen, en gezegend is Jezus, de vrucht van uw schoot.
R. Heilige Maria, Moeder van God, bid voor ons, zondaars, nu en in het uur van onze dood.
Amen.

V. En het Woord is vlees geworden,
R. en het heeft onder ons gewoond.

V. Wees gegroet, Maria, vol van genade, de Heer is met u. Gij zijt de gezegende onder de vrouwen, en gezegend is Jezus, de vrucht van uw schoot.
R. Heilige Maria, Moeder van God, bid voor ons, zondaars, nu en in het uur van onze dood.
Amen.

V. Bid voor ons, heilige Moeder van God,
R. opdat wij de beloften van Christus waardig worden.

Laat ons bidden:
Wij bidden U, Heer,
stort uw genade in onze harten,
opdat wij, die door de boodschap van de engel
de menswording van Christus, uw Zoon, hebben leren kennen,
door zijn lijden en kruis
geleid worden tot de heerlijkheid van zijn verrijzenis.
Door dezelfde Christus, onze Heer.
Amen.

Kijk hoe het slotgebed alles samenbrengt. Het begint bij de Aankondiging ("de boodschap van de engel"), gaat langs het kruis en eindigt bij de verrijzenis. In een paar regels het hele verhaal van ons heil.

Hoe bid je het, alleen of samen?

Samen

Het Engel des Heren is gemaakt om samen te bidden. Eén persoon gaat voor, de anderen antwoorden:

  1. Wie voorgaat, zegt het vers (V.): "De engel des Heren heeft aan Maria geboodschapt,"
  2. Iedereen antwoordt met het antwoord (R.): "en zij heeft ontvangen van de heilige Geest."
  3. Wie voorgaat, begint het Weesgegroet, tot "gezegend is Jezus, de vrucht van uw schoot."
  4. Iedereen bidt verder: "Heilige Maria, Moeder van God…" tot het einde.
  5. Doe hetzelfde bij de tweede en de derde wisselzang.
  6. Na de vierde wisselzang ("Bid voor ons, heilige Moeder van God") zegt wie voorgaat "Laat ons bidden" en leest het slotgebed. Iedereen antwoordt "Amen."

Het past heel mooi thuis vóór de maaltijd, in de auto, in de klas of bij het begin van een vergadering. Kinderen kennen de antwoorden snel vanbuiten, en het is een fijne manier om hen zelf te laten voorgaan.

Alleen

Bid je alleen, zeg dan gewoon beide delen zelf: het vers en het antwoord, de eerste en de tweede helft van elk Weesgegroet. Je kunt het hardop of in stilte bidden. Het duurt ongeveer twee minuten.

Een eenvoudige manier om er echt in te komen: stel je bij elk van de drie wisselzangen het tafereel voor. De engel die voor Maria staat in Nazaret. Het stille "ja" van Maria. En dan het wonder: God, die de sterren heeft gemaakt, nu een piepklein kind in de schoot van zijn moeder. Bid je het Weesgegroet al, dan ken je het grootste deel van het Engel des Heren al vanbuiten. (Is het Weesgegroet nieuw voor je? Het wordt uitgelegd in onze gids Hoe bid je de rozenkrans?)

In de paastijd: het Regina Caeli

In de paastijd maakt het Engel des Heren plaats voor een vreugdevol gebed vol alleluia's: het Regina Caeli, in de app "Koningin des Hemels". Dat gebruik werd in 1742 vastgelegd door paus Benedictus XIV (zie Directorium over de volksvroomheid, 196). Het Regina Caeli wordt op dezelfde uren van de dag gebeden, van Paaszondag tot Pinksterzondag, de vijftig dagen van Pasen. In 2027 is dat van 28 maart tot 16 mei.

Het ademt dezelfde geest als het Engel des Heren. Het spreekt nog altijd over Maria die Jezus in haar schoot droeg ("Hij, die gij waardig zijt geweest te dragen"), maar nu juicht het omdat haar Zoon verrezen is. Hier is de volledige tekst, zoals hij in Catho+ staat:

Koningin des hemels, verheug u, alleluia.
Omdat Hij, die gij waardig zijt geweest te dragen, alleluia.
Verrezen is, zoals Hij gezegd heeft, alleluia.
Bid voor ons God, alleluia.

V. Verheug en verblijd u, Maagd Maria, alleluia.
R. Want de Heer is waarlijk verrezen, alleluia.

Laat ons bidden:
God, Gij hebt door de verrijzenis
van uw Zoon, onze Heer Jezus Christus,
de wereld vreugde geschonken.
Laat ons, vragen wij,
door zijn moeder, de Maagd Maria,
de vreugde van het eeuwig leven verkrijgen.
Door dezelfde Christus, onze Heer.
Amen.

Wil je weten wanneer Pasen en Pinksteren elk jaar vallen, lees dan onze gids over het liturgisch jaar. Je kunt ook het Regina Caeli bidden in Catho+.

Het Engel des Heren met de paus op zondag

Elke zondag om twaalf uur bidt de paus het Engel des Heren met de menigte op het Sint-Pietersplein in Rome. Terwijl de klokken van de Sint-Pieter het middaguur luiden, verschijnt hij aan een raam van het Apostolisch Paleis, hoog boven het plein. Hij spreekt kort tot de mensen, bidt met hen het Engel des Heren (of in de paastijd het Regina Caeli) en geeft zijn zegen.

Beneden staan pelgrims uit alle landen zij aan zij, en miljoenen mensen volgen het via radio, televisie en internet. Het is een eenvoudig en ontroerend beeld: de hele Kerk die, al is het maar voor een paar minuten, samen dezelfde woorden bidt. Het Directorium over de volksvroomheid (nr. 195) merkt op dat het Engel des Heren diep geworteld is in het geloof van gewone katholieken en versterkt wordt door het voorbeeld van de pausen.

Het Engel des Heren in de kunst: het schilderij van Millet

Veel mensen leren het Engel des Heren eerst kennen via een schilderij. Het angelus van de Franse schilder Jean-François Millet, geschilderd tussen 1857 en 1859, hangt vandaag in het Musée d'Orsay in Parijs.

Je ziet twee boeren op een aardappelveld bij het vallen van de avond. Ze hebben hun werk onderbroken: de man heeft zijn hoed afgenomen, de vrouw heeft haar handen gevouwen, en beiden buigen het hoofd. Aan de horizon staat een kleine kerktoren. We horen de klok niet, maar we weten dat ze luidt. Het is de hele geest van het Engel des Heren in één beeld: gewone mensen, gewoon werk, en daar middenin een moment dat aan God wordt gegeven.

Veelgestelde vragen

Moet ik het precies om 6, 12 en 18 uur bidden?

Nee. Dat zijn de traditionele tijden, maar het Engel des Heren is een devotie, geen verplichting. Het één keer per dag bidden, bijvoorbeeld 's middags, is al een mooie gewoonte. Het Directorium over de volksvroomheid moedigt aan om, waar het volledige gebed moeilijk is, minstens drie Weesgegroetjes te bidden.

Is het Engel des Heren alleen voor katholieken?

Het is een katholiek gebed, maar zijn hart is het evangelie zelf: de Aankondiging in het evangelie volgens Lucas (Lc. 1,26-38) en het begin van het evangelie volgens Johannes, "het Woord is vlees geworden". Elke christen die van die bladzijden houdt, kan er iets in vinden om mee te bidden.

Bid je dan tot Maria in plaats van tot God?

Nee. Het Engel des Heren gaat over Jezus: zijn komst onder ons, zijn kruis, zijn verrijzenis. We vragen Maria om voor ons te bidden, zoals we het een vriend zouden vragen, en het slotgebed is gericht tot God de Vader, door Christus, onze Heer.

Bid het Engel des Heren in Catho+

In Catho+ staan het Engel des Heren en het Regina Caeli voluit geschreven, met elk vers en elk antwoord, zodat je ze overal kunt bidden, alleen of samen.

Meer gidsen