Las Posadas: de negen avonden vóór Kerstmis uitgelegd

Las Posadas: de negen avonden vóór Kerstmis uitgelegd

Las Posadas is een kerstnoveen uit Mexico en Latijns-Amerika: negen avonden lang, van 16 tot 24 december, trekken buren in processie rond met Maria en Jozef, kloppen ze aan deuren om onderdak te vragen, en worden ze uiteindelijk binnengelaten om samen te bidden en te vieren. Het woord posada betekent "herberg" of "onderdak". Het gebruik herinnert aan de nacht waarin Maria en Jozef in Bethlehem aankwamen en, zoals de heilige Lucas vertelt, geen plaats vonden in de herberg.

Hieronder lees je waaraan de posadas herinneren, waar ze vandaan komen, hoe zo'n avond verloopt, wat de piñata betekent, wat er op tafel komt, en hoe je het gebruik zelf kunt houden, waar je ook woont.

Waaraan de posadas herinneren

Het evangelie vertelt het verhaal in een paar regels. Keizer Augustus had een volkstelling bevolen, en dus trok Jozef van Nazaret naar Bethlehem, de stad van David, om zich te laten inschrijven samen met Maria, zijn verloofde, die zwanger was. Terwijl ze daar waren, bracht Maria haar zoon ter wereld en legde Hem in een kribbe, omdat er voor hen geen plaats was in de herberg (Lucas 2,5-7).

De posadas maken van die regels een tocht. Elke avond wordt de gemeenschap de Heilige Familie onderweg, en tegelijk de inwoners van Bethlehem achter hun deuren. Sommigen zeggen nee. Eén iemand zegt uiteindelijk ja.

De Kerk kent dit gebruik goed. Het Directorium over de volksvroomheid en de liturgie (2001) van het Vaticaan spreekt in zijn bladzijden over de advent over processies die de tocht van Jozef en Maria naar Bethlehem uitbeelden, en hun zoektocht naar een plek waar Jezus geboren kon worden, en noemt ze bij naam: de posadas van de Spaanse en Latijns-Amerikaanse traditie (Directorium, 99). In hetzelfde deel merkt het op hoe gevoelig de gelovigen in de advent zijn voor de ontberingen die Maria doormaakte terwijl ze haar kind verwachtte (Directorium, 97).

Waarom negen avonden?

Negen dagen gebed vóór een feest is een noveen, een van de oudste vormen van katholieke devotie. De posadas zijn in Mexico de grote volkse vorm van de kerstnoveen. Veel mensen zien in de negen avonden ook de negen maanden waarin Maria Jezus droeg. Ben je nog niet vertrouwd met noveens, dan legt onze gids Wat is een noveen en hoe bid je een noveen? het idee uit, en het deel over de kerstnoveen plaatst de posadas naast de andere gebruiken van deze laatste dagen vóór Kerstmis.

Waar Las Posadas vandaan komen

De posadas ontstonden in het Mexico van de zestiende eeuw, een paar decennia na de Spaanse verovering, toen franciscanen, dominicanen en augustijnen het evangelie verkondigden aan de inheemse volkeren.

De oorsprong wordt toegeschreven aan het augustijnenklooster San Agustín de Acolman, ten noordoosten van Mexico-Stad, vlak bij de piramides van Teotihuacán. Volgens het Mexicaanse Nationaal Instituut voor Antropologie en Geschiedenis (INAH), dat het klooster vandaag als museum beheert, verkreeg de prior, broeder Diego de Soria, in 1587 van paus Sixtus V een bul die de misas de aguinaldo toestond, "missen van het kerstgeschenk", gevierd van 16 tot 24 december. (Sommige bronnen noemen het jaar 1586.)

Die eerste posadas waren missen in de kerk, negen in totaal, één voor elke dag vóór Kerstmis. Pater José de Jesús Aguilar, van het aartsbisdom Mexico, legt uit dat de broeders nachtelijke feesten van voor-Spaanse oorsprong, die rond die tijd van het jaar gehouden werden, overnamen en er een nieuwe betekenis aan gaven: de tocht van Maria en Jozef. Hij noemt de posadas een vrucht van de inculturatie van het evangelie in Amerika: de Blijde Boodschap verkondigd op een manier die een volk zich eigen kon maken.

Dezelfde misas de aguinaldo staken met missionarissen uit Mexico ook de Stille Oceaan over. Op de Filipijnen werden ze Simbang Gabi: negen missen bij dageraad of 's avonds vóór Kerstmis, op dezelfde dagen. De twee zijn eerder neven dan tweelingen: op de Filipijnen bleven de negen dagen een reeks missen in de kerk, terwijl ze in Mexico uitgroeiden tot een processie van huis tot huis.

Beetje bij beetje stapte het gebruik daarna de kerk uit. Er kwam een processie met de pelgrims bij, dan de litanie van Onze-Lieve-Vrouw, dan het lied waarin om onderdak gevraagd wordt, en ten slotte de piñata. De posadas trokken de wijken, straten en binnenplaatsen in en werden een feest van gezinnen en buren. Mexico News Daily merkt op dat ze in de negentiende eeuw stevig in het Mexicaanse leven verankerd waren.

Diezelfde diepe band tussen geloof en cultuur loopt door een andere decemberschat van Mexico: het feest van Onze-Lieve-Vrouw van Guadalupe op 12 december. In Mexico volgen de twee elkaar kort op: eerst de vieringen voor Guadalupe, en vier dagen later de eerste posada.

Hoe een posada-avond verloopt

Elke stad en elk gezin heeft zijn eigen manier, maar het hart van de avond is altijd hetzelfde. Zo gaat het meestal.

1. Het gebed

De avond begint met gebed, heel vaak de rozenkrans. Op veel plaatsen is dit het moment waarop de noveen echt leeft: een paar minuten samen, voordat Maria en Jozef op weg gaan. (Nieuw voor je? Lees hoe je de rozenkrans bidt.)

2. De pelgrims gaan op weg

Kinderen verkleed als Maria en Jozef, of kleine beeldjes van hen op een draagplankje, gaan voorop. Soms lopen er ook engelen mee. Daarachter lopen de peregrinos, de pelgrims, met brandende kaarsen, al zingend.

3. Onderdak vragen

Dit is het moment waar iedereen op wacht: pedir posada, om onderdak vragen. De groep splitst zich in tweeën. Een deel blijft binnen, achter een gesloten deur: zij zijn de herbergiers. De anderen blijven buiten bij Maria en Jozef.

Dan volgt een gezongen dialoog, couplet na couplet. Buiten smeekt Jozef om een kamer, omdat zijn vrouw moe is en op het punt staat te bevallen. Binnen weigert de herbergier: er is geen plaats, ga weg. Buiten blijven ze aandringen. Vaak spreken de buren af dat de groep eerst aan twee of drie deuren wordt weggestuurd, net als in Bethlehem.

4. De deur gaat open

Bij het laatste huis herkent de herbergier eindelijk wie er aanklopt: de Moeder van God en haar man. De melodie verandert, iedereen zingt samen, en de deur gaat open. Het vrolijke welkomstlied is bekend onder zijn eerste woorden, Entren, santos peregrinos, "Kom binnen, heilige pelgrims".

Binnen knielen de gasten vaak neer voor de kerststal en bidden. Op sommige plaatsen is de laatste halte een kerk, en hoort er een mis bij de avond.

🕯️ Bid samen het Gebed voor de Kerststal wanneer de pelgrims bij de kribbe aankomen, in Catho+ →

5. Het feest

Dan begint het feest: kerstliederen (villancicos), eten, en de piñata voor de kinderen. Na het wachten en de weigeringen wordt het welkom een feestmaal. Daar draait het precies om: wanneer Christus binnengelaten wordt, volgt de vreugde.

De piñata en haar betekenis

De traditionele piñata van de posadas is een ster met zeven punten, vroeger rond een aarden pot gemaakt, gevuld met snoep en fruit. De kinderen proberen om beurten, geblinddoekt, haar met een stok stuk te slaan, terwijl iedereen zingt.

Volgens een catechetische uitleg die in Mexico vaak doorgegeven wordt, en waarover EWTN News bericht, heeft elk onderdeel een betekenis:

  • De zeven punten staan voor de zeven hoofdzonden: hoogmoed, afgunst, hebzucht, onkuisheid, gulzigheid, traagheid en woede.
  • De stok is de deugd, de kracht om het kwaad te bestrijden.
  • De blinddoek is het geloof: we vertrouwen op God, ook als we niets zien.
  • Het snoep dat eruit valt wanneer de piñata breekt, is Gods barmhartigheid en genade, voor iedereen gegeven.

Het is een speelse kleine les. Van het ene gezin tot het andere hoor je haar misschien net iets anders vertellen, maar het idee blijft hetzelfde: het kwaad wordt gebroken, en Gods gaven vallen op iedereen.

Eten en drinken

Een posada is ook een tafel die je deelt met de buren. De klassiekers, zoals Mexicaanse bronnen ze opsommen:

  • Ponche navideño, een warme kerstpunch met seizoensfruit zoals tejocotes (een kleine Mexicaanse meidoornvrucht), guave en appel, met suikerriet en kaneel. Volwassenen doen soms een scheutje alcohol in hun eigen beker.
  • Tamales, bijna altijd, samen met buñuelos (dunne gefrituurde koekjes bestrooid met suiker), atole (een warme drank van maïs), en streekgerechten.
  • Aguinaldos, zakjes met lekkers voor elke gast: fruit, pinda's en colaciones, de traditionele suikergoedjes. Het woord aguinaldo betekent kerstgeschenk, hetzelfde woord als in de eerste "missen van het kerstgeschenk".

Waar Las Posadas gevierd worden

  • Mexico, in de eerste plaats, waar elke streek de posadas aan haar eigen gewoonten aanpast.
  • Midden-Amerika: Guatemala, Honduras, El Salvador, en ook Costa Rica, Nicaragua en Panama.
  • De Verenigde Staten, onder Mexicaanse en Latijns-Amerikaanse katholieken en hun kinderen. Veel parochies houden een posada in hun buurt, en sommige bidden daarbij voor migranten en voor gezinnen die een thuis zoeken. In december 2023 bijvoorbeeld liepen zo'n honderd mensen uit parochies in Chicago een posada-route vanaf de Immaculate Heart of Mary-kerk, waarbij ze aan deuren klopten om onderdak te vragen, met kinderen en jongeren in de rol van Maria, Jozef en de engelen.

Woon je in het buitenland en heb je heimwee, vraag dan bij een Spaanstalige parochie in je buurt: in december is er heel vaak een posada. Je kunt een kerk en misuren in je buurt vinden in Catho+.

Een woord over "posadas" zonder posada

In Mexico noemen veel scholen en bedrijven hun decemberfeestjes vandaag "posadas". Er is niets mis met een feest, en een posada eindigt ook echt met een feest. Maar een posada zonder Maria en Jozef is alleen een feestje met een geleende naam. Organiseer je er zelf een, zet dan het gebed, de processie en het welkom in het middelpunt.

Hoe houd je Las Posadas thuis?

Je hebt geen hele buurt nodig. Een gezin, een paar vrienden, een jongerengroep van de parochie kunnen het ook. Zo pak je het eenvoudig aan:

  • Kies je deuren. Kies twee of drie deuren, bij jou thuis of bij de buren. Alleen de laatste gaat open.
  • Bid eerst. Begin met de rozenkrans, of met één tientje als je kleine kinderen hebt.
  • Verdeel je in twee groepen. De ene binnen als herbergiers, de andere buiten met Maria en Jozef: verklede kinderen, of de beeldjes uit je kerststal.
  • Vraag om onderdak. Zing het traditionele lied als je het kent, of beurtelings in eigen woorden: buiten vraag je een kamer voor Maria, binnen weiger je, en bij de laatste deur heet je hen met vreugde welkom.
  • Eindig bij de kribbe. Zet Maria en Jozef bij de lege kribbe, bid samen, en vier dan feest.

Je kunt Maria en Jozef ook elke avond een stukje dichter bij de stal zetten, en het Kind pas in de kerstnacht in de kribbe leggen: een eenvoudige manier om kinderen het wachten van de advent te laten voelen. (Meer over deze tijd in onze gids Wanneer begint de advent?)

Wat de posadas ons leren

De posadas zijn een spel voor kinderen, maar ze stellen iedereen een ernstige vraag: zou ik de deur hebben opengedaan?

Maria en Jozef waren arm, moe en ver van huis. De heilige Jozef klopte aan en werd weggestuurd. Jezus zelf zou later zeggen dat wie een vreemdeling opneemt, Hem opneemt (zie Matteüs 25,35-40). Elke avond van de posadas oefenen we al zingend het welkom dat we in het leven moeten geven: aan de nieuwkomer, aan de eenzame buur, aan het gezin dat nergens heen kan.

En in ieder van ons is er een deur. De advent is de tijd om ze open te doen, zodat Christus in de kerstnacht plaats vindt.

Veelgestelde vragen

Wanneer beginnen en eindigen Las Posadas?

Ze beginnen op 16 december en eindigen op 24 december, kerstavond: negen avonden in totaal. Op de laatste avond gaan veel gezinnen daarna naar de nachtmis van Kerstmis.

Zijn Las Posadas een katholieke traditie?

Ja. Ze begonnen in het zestiende-eeuwse Mexico als negen missen vóór Kerstmis, en het Directorium over de volksvroomheid en de liturgie van het Vaticaan noemt ze uitdrukkelijk als adventsgebruik van de Spaanse en Latijns-Amerikaanse traditie (nr. 99).

Moet ik elke avond gaan?

Nee. Las Posadas zijn een volksdevotie, geen verplichting. Ga mee op de avonden dat het kan. Waar het om gaat, is dat je je hart voorbereidt op Kerstmis, liefst samen met anderen.

Kunnen niet-katholieken of mensen die geen Spaans spreken meedoen aan een posada?

Natuurlijk. Bij de posadas draait alles om welkom. Buren, vrienden en bezoekers worden bijna altijd uitgenodigd, en je kunt meedoen ook zonder de woorden te kennen.

Wat is het verschil tussen Las Posadas en Simbang Gabi?

Allebei zijn het kerstnoveens van 16 tot 24 december. Las Posadas, uit Mexico, zijn een processie waarin om onderdak gevraagd wordt, gevolgd door gebed en een feest. Simbang Gabi, uit de Filipijnen, is een reeks van negen missen, bij dageraad of 's avonds. Onze gids Wat is een noveen en hoe bid je een noveen? beschrijft ze allebei.

Bid de rozenkrans voor je posada in Catho+

Catho+ begeleidt je kraal voor kraal door de rozenkrans waarmee elke posada begint, en brengt de gebeden van de advent en Kerstmis samen, van de O-Antifonen tot het Gebed voor de Kerststal, zodat je met Maria en Jozef mee kunt lopen tot in de kerstnacht.

Meer gidsen