Las Posadas: chín đêm trước lễ Giáng Sinh

Las Posadas: chín đêm trước lễ Giáng Sinh

Las Posadas là một tuần cửu nhật mừng Chúa Giáng Sinh đến từ Mexico và châu Mỹ Latinh: suốt chín buổi tối, từ ngày 16 đến ngày 24 tháng 12, hàng xóm cùng nhau rước Đức Maria và Thánh Giuse, gõ cửa từng nhà để xin chỗ trú, và cuối cùng được đón vào nhà để cầu nguyện và mừng vui. Chữ posada có nghĩa là "quán trọ" hay "chỗ nghỉ". Tập tục này nhắc lại cái đêm Đức Maria và Thánh Giuse đến Bêlem mà, như Thánh Luca kể, không tìm được chỗ trong nhà trọ.

Bài viết này giải thích các posadas nhắc lại điều gì, bắt nguồn từ đâu, một buổi tối posada diễn ra thế nào, ý nghĩa của chiếc piñata, các món ăn truyền thống, và cách bạn có thể tự mình giữ tập tục này, dù bạn sống ở đâu.

Các posadas nhắc lại điều gì

Tin Mừng kể câu chuyện chỉ trong vài dòng. Hoàng đế Augúttô ra chiếu chỉ kiểm tra dân số, nên ông Giuse từ Nadarét lên Bêlem, thành của vua Đavít, để khai tên cùng với bà Maria, người đã thành hôn với ông, lúc ấy đang mang thai. Khi hai ông bà đang ở đó, bà Maria sinh con trai, đặt nằm trong máng cỏ, vì hai ông bà không tìm được chỗ trong nhà trọ (Lc 2,5-7).

Các posadas biến những dòng Tin Mừng ấy thành một cuộc hành trình. Mỗi tối, cộng đoàn trở thành Thánh Gia đang trên đường, và đồng thời cũng là dân thành Bêlem đứng sau những cánh cửa. Có người từ chối. Rồi cuối cùng, có một người mở cửa.

Hội Thánh biết rõ tập tục này. Văn kiện Hướng dẫn về Lòng đạo đức bình dân và Phụng vụ (2001) của Tòa Thánh, trong phần nói về Mùa Vọng, nhắc đến những cuộc rước diễn lại hành trình của Thánh Giuse và Đức Maria đến Bêlem và việc các ngài đi tìm một nơi để Chúa Giêsu chào đời, và gọi đích danh: các posadas trong truyền thống Tây Ban Nha và châu Mỹ Latinh (Hướng dẫn, số 99). Cũng trong phần ấy, văn kiện ghi nhận rằng vào Mùa Vọng, các tín hữu rất cảm thông với những vất vả Đức Maria đã trải qua khi đang mang thai Con của Mẹ (Hướng dẫn, số 97).

Tại sao lại là chín đêm?

Chín ngày cầu nguyện trước một ngày lễ là một tuần cửu nhật, một trong những hình thức đạo đức cổ xưa nhất của người Công giáo. Các posadas là hình thức bình dân lớn nhất của tuần cửu nhật mừng Chúa Giáng Sinh tại Mexico. Nhiều người còn thấy trong chín đêm ấy hình ảnh chín tháng Đức Maria cưu mang Chúa Giêsu. Nếu bạn chưa quen với tuần cửu nhật, bài Cách đọc tuần cửu nhật sẽ giải thích ý nghĩa, và phần nói về tuần cửu nhật mừng Chúa Giáng Sinh đặt các posadas bên cạnh những tập tục khác của những ngày cuối cùng trước lễ Giáng Sinh.

Las Posadas bắt nguồn từ đâu

Các posadas ra đời tại Mexico vào thế kỷ XVI, vài thập niên sau cuộc chinh phục của người Tây Ban Nha, khi các tu sĩ dòng Phanxicô, dòng Đaminh và dòng Augustinô đang rao giảng Tin Mừng cho các dân tộc bản địa.

Nguồn gốc của tập tục được cho là từ tu viện dòng Augustinô San Agustín de Acolman, ở phía đông bắc Thành phố Mexico, gần các kim tự tháp Teotihuacán. Theo Viện Quốc gia Nhân học và Lịch sử Mexico (INAH), cơ quan hiện đang quản lý tu viện như một viện bảo tàng, vị bề trên tu viện là Thầy Diego de Soria đã xin được từ Đức Giáo Hoàng Sixtô V, vào năm 1587, một sắc chỉ cho phép cử hành các misas de aguinaldo, "Thánh Lễ Quà Giáng Sinh", từ ngày 16 đến ngày 24 tháng 12. (Một số tài liệu ghi năm 1586.)

Những posadas đầu tiên ấy là các Thánh Lễ trong nhà thờ, chín Thánh Lễ, mỗi ngày một lễ trước lễ Giáng Sinh. Cha José de Jesús Aguilar, thuộc Tổng Giáo phận Mexico, giải thích rằng các tu sĩ đã đón nhận những lễ hội ban đêm có nguồn gốc từ thời trước khi người Tây Ban Nha đến, vốn diễn ra vào khoảng thời gian này trong năm, và trao cho chúng một ý nghĩa mới: hành trình của Đức Maria và Thánh Giuse. Ngài gọi các posadas là hoa trái của việc hội nhập văn hóa Tin Mừng tại châu Mỹ, khi Tin Mừng được loan báo theo cách mà một dân tộc có thể đón nhận như của chính mình.

Cũng chính những misas de aguinaldo ấy đã vượt Thái Bình Dương cùng các nhà truyền giáo từ Mexico. Tại Philippines, chúng trở thành Simbang Gabi, chín Thánh Lễ lúc rạng đông hoặc buổi tối trước lễ Giáng Sinh, vào cùng những ngày ấy. Hai tập tục giống như anh em họ hơn là anh em sinh đôi: tại Philippines, chín ngày vẫn là một chuỗi Thánh Lễ trong nhà thờ, còn tại Mexico, chúng phát triển thành cuộc rước từ nhà này sang nhà khác.

Rồi dần dần, tập tục bước ra khỏi nhà thờ. Người ta thêm vào một cuộc rước với những người lữ hành, rồi kinh cầu Đức Bà, rồi bài hát xin chỗ trọ, rồi chiếc piñata. Các posadas đi vào các khu xóm, đường phố và sân nhà, và trở thành ngày vui của các gia đình và hàng xóm. Theo tờ Mexico News Daily, đến thế kỷ XIX, các posadas đã bám rễ sâu trong đời sống người Mexico.

Cũng chính mối dây sâu xa giữa đức tin và văn hóa ấy hiện diện trong một kho báu khác của Mexico vào tháng 12: lễ Đức Mẹ Guadalupe ngày 12 tháng 12. Tại Mexico, hai dịp này nối tiếp nhau rất gần: các cuộc mừng lễ Đức Mẹ Guadalupe, rồi bốn ngày sau, posada đầu tiên.

Một buổi tối posada diễn ra thế nào

Mỗi thị trấn, mỗi gia đình có cách làm riêng, nhưng cốt lõi của buổi tối thì luôn như nhau. Thường thì mọi việc diễn ra như sau.

1. Cầu nguyện

Buổi tối bắt đầu bằng giờ cầu nguyện, rất thường là lần hạt Mân Côi. Ở nhiều nơi, chính đây là lúc tuần cửu nhật thật sự sống động: vài phút cùng nhau cầu nguyện trước khi Đức Maria và Thánh Giuse lên đường. (Bạn chưa quen? Xem bài cách lần hạt Mân Côi.)

2. Những người lữ hành lên đường

Các em nhỏ hóa trang thành Đức Maria và Thánh Giuse, hoặc những tượng nhỏ của hai Đấng được khiêng trên một chiếc kiệu nhỏ, đi đầu đoàn rước. Đôi khi có cả các thiên thần cùng đi. Theo sau là các peregrinos, những người lữ hành, tay cầm nến sáng và cất tiếng hát.

3. Xin chỗ trọ

Đây là khoảnh khắc mọi người chờ đợi: pedir posada, xin chỗ trú. Cả nhóm chia làm hai. Một nhóm ở trong nhà, sau cánh cửa đóng kín: họ là những chủ quán trọ. Nhóm kia ở bên ngoài cùng với Đức Maria và Thánh Giuse.

Rồi đến cuộc đối đáp bằng lời hát, từng câu một. Bên ngoài, Thánh Giuse khẩn khoản xin một chỗ nghỉ, vì vợ ngài đã mệt và sắp sinh. Bên trong, chủ quán từ chối: không còn chỗ, hãy đi đi. Bên ngoài, người ta vẫn nài nỉ. Hàng xóm thường sắp xếp để đoàn rước bị từ chối ở hai hoặc ba cánh cửa trước, y như ở Bêlem.

4. Cánh cửa mở ra

Đến nhà cuối cùng, chủ quán nhận ra ai đang xin trọ: đó là Mẹ Thiên Chúa và bạn đời của Mẹ. Giai điệu đổi khác, mọi người cùng hát, và cánh cửa mở ra. Bài hát vui mừng đón tiếp được biết đến qua những lời đầu tiên, Entren, santos peregrinos, "Xin mời vào, hỡi những người lữ hành thánh".

Vào trong nhà, khách thường quỳ trước hang đá và cầu nguyện. Ở một số nơi, chặng dừng cuối cùng là một nhà thờ, và buổi tối có cả Thánh Lễ.

🕯️ Khi những người lữ hành đến trước hang đá, hãy cùng nhau đọc Kinh Trước Hang Đá trong Catho+ →

5. Buổi liên hoan

Rồi cuộc vui bắt đầu: thánh ca Giáng Sinh (villancicos), đồ ăn thức uống, và chiếc piñata cho các em nhỏ. Sau những chờ đợi và những lời từ chối, cuộc đón tiếp trở thành ngày hội. Đó chính là điều cốt yếu: khi Chúa Kitô được đón vào, niềm vui theo sau.

Chiếc piñata và ý nghĩa của nó

Chiếc piñata truyền thống của posada là một ngôi sao bảy cánh, ngày xưa được làm quanh một chiếc nồi đất, bên trong đựng đầy kẹo và trái cây. Các em nhỏ lần lượt bị bịt mắt, cầm gậy cố đập vỡ piñata trong khi mọi người cùng hát.

Theo một lời giải thích giáo lý thường được truyền lại ở Mexico, và được hãng tin EWTN News thuật lại, mỗi phần của piñata đều có ý nghĩa:

  • Bảy cánh sao tượng trưng cho bảy mối tội đầu: kiêu ngạo, ghen ghét, hà tiện, dâm dục, mê ăn uống, làm biếng và hờn giận.
  • Cây gậy là nhân đức, sức mạnh để chiến đấu chống lại sự dữ.
  • Tấm khăn bịt mắt là đức tin: chúng ta tin cậy Thiên Chúa ngay cả khi không nhìn thấy.
  • Kẹo bánh đổ ra khi piñata vỡ là lòng thương xót và ân sủng của Thiên Chúa, ban cho mọi người.

Đó là một bài học nhỏ mà vui. Mỗi gia đình có thể kể hơi khác nhau một chút, nhưng ý chính vẫn là một: sự dữ bị đập tan, và ơn lành của Thiên Chúa đổ xuống trên mọi người.

Món ăn và thức uống

Posada cũng là một bàn tiệc chia sẻ với hàng xóm. Những món truyền thống, theo các nguồn của Mexico:

  • Ponche navideño, một thức uống nóng mùa Giáng Sinh nấu với trái cây theo mùa như tejocotes (một loại quả táo gai nhỏ của Mexico), ổi và táo, cùng với mía và quế. Người lớn đôi khi thêm một chút rượu vào ly của mình.
  • Tamales (bánh ngô hấp), gần như lúc nào cũng có, cùng với buñuelos (bánh mỏng chiên giòn rắc đường), atole (thức uống nóng làm từ ngô), và các món đặc sản của từng vùng.
  • Aguinaldos, những túi quà nhỏ cho mỗi vị khách: trái cây, đậu phộng và colaciones, loại kẹo bọc đường truyền thống. Chữ aguinaldo có nghĩa là quà Giáng Sinh, cũng chính là chữ trong tên những "Thánh Lễ Quà Giáng Sinh" đầu tiên.

Las Posadas được cử hành ở đâu

  • Mexico, trước hết, nơi mỗi vùng điều chỉnh các posadas theo phong tục riêng của mình.
  • Trung Mỹ: Guatemala, Honduras, El Salvador, và cả Costa Rica, Nicaragua và Panama.
  • Hoa Kỳ, giữa những người Công giáo gốc Mexico và châu Mỹ Latinh cùng con cháu họ. Nhiều giáo xứ tổ chức posada trong khu xóm của mình, và một số nơi dùng dịp này để cầu nguyện cho người di dân và những gia đình đang tìm một mái nhà. Chẳng hạn, vào tháng 12 năm 2023, khoảng một trăm người thuộc các giáo xứ ở Chicago đã đi theo một lộ trình posada khởi hành từ Nhà thờ Trái Tim Vô Nhiễm Đức Mẹ, gõ cửa xin chỗ trú, với các em nhỏ và người trẻ đóng vai Đức Maria, Thánh Giuse và các thiên thần.

Nếu bạn đang sống xa quê và nhớ nhà, hãy hỏi một giáo xứ nói tiếng Tây Ban Nha gần bạn: rất thường vào tháng 12 sẽ có một posada. Bạn có thể tìm nhà thờ và giờ lễ gần bạn trong Catho+.

Đôi lời về những "posadas" không còn posada

Ngày nay tại Mexico, nhiều trường học và công sở gọi các buổi tiệc tháng 12 của họ là "posadas". Một buổi tiệc chẳng có gì sai, và posada nào cũng kết thúc bằng cuộc vui. Nhưng một posada vắng bóng Đức Maria và Thánh Giuse thì chỉ là một bữa tiệc mượn tên. Nếu bạn tổ chức posada, hãy giữ giờ cầu nguyện, cuộc rước và việc đón tiếp ở vị trí trung tâm.

Cách giữ Las Posadas tại nhà

Bạn không cần cả một khu xóm. Một gia đình, vài người bạn, một nhóm giới trẻ giáo xứ cũng có thể làm được. Đây là một cách đơn giản:

  • Chọn những cánh cửa. Hãy chọn hai hoặc ba cánh cửa, trong nhà bạn hoặc ở nhà hàng xóm. Chỉ cánh cửa cuối cùng sẽ mở ra.
  • Cầu nguyện trước. Bắt đầu bằng việc lần hạt Mân Côi, hoặc chỉ một chục nếu nhà có con nhỏ.
  • Chia làm hai nhóm. Một nhóm ở trong làm chủ quán trọ, một nhóm ở ngoài cùng với Đức Maria và Thánh Giuse: các em nhỏ hóa trang, hoặc các tượng trong bộ hang đá của gia đình.
  • Xin chỗ trọ. Hãy hát bài hát truyền thống nếu bạn biết, hoặc đơn giản là thay phiên nhau: bên ngoài xin một chỗ cho Đức Maria; bên trong từ chối; và đến cánh cửa cuối cùng, vui mừng đón các Ngài vào.
  • Kết thúc trước hang đá. Đặt Đức Maria và Thánh Giuse bên cạnh máng cỏ còn trống, cùng nhau cầu nguyện, rồi mừng vui.

Bạn cũng có thể mỗi tối dời tượng Đức Maria và Thánh Giuse lại gần hang đá thêm một chút, và chỉ đặt Hài Nhi vào máng cỏ vào đêm Giáng Sinh: một cách đơn giản giúp các em nhỏ cảm nhận sự mong đợi của Mùa Vọng. (Đọc thêm về mùa phụng vụ này trong bài Mùa Vọng bắt đầu khi nào?)

Các posadas dạy chúng ta điều gì

Các posadas là một trò chơi cho trẻ em, nhưng lại đặt ra cho mọi người một câu hỏi nghiêm túc: nếu là tôi, tôi có mở cửa không?

Đức Maria và Thánh Giuse nghèo khó, mệt mỏi và xa nhà. Thánh Giuse đã gõ cửa, và bị từ chối. Về sau, chính Chúa Giêsu nói rằng ai đón tiếp một người khách lạ là đón tiếp chính Người (x. Mt 25,35-40). Mỗi đêm posada, qua lời hát, chúng ta tập đón tiếp như chúng ta được mời gọi đón tiếp trong cuộc sống: người mới đến, người hàng xóm cô đơn, gia đình không biết đi đâu.

Và trong mỗi người chúng ta cũng có một cánh cửa. Mùa Vọng là thời gian để mở cánh cửa ấy ra, để đêm Giáng Sinh, Chúa Kitô tìm được chỗ.

Những câu hỏi thường gặp

Las Posadas bắt đầu và kết thúc khi nào?

Các posadas bắt đầu vào ngày 16 tháng 12 và kết thúc vào ngày 24 tháng 12, đêm Giáng Sinh: tất cả là chín buổi tối. Vào đêm cuối, nhiều gia đình tiếp tục đi dự Thánh Lễ đêm Giáng Sinh.

Las Posadas có phải là một truyền thống Công giáo không?

Có. Các posadas khởi đầu tại Mexico vào thế kỷ XVI như chín Thánh Lễ trước lễ Giáng Sinh, và văn kiện Hướng dẫn về Lòng đạo đức bình dân và Phụng vụ của Tòa Thánh gọi tên các posadas như một việc đạo đức Mùa Vọng của truyền thống Tây Ban Nha và châu Mỹ Latinh (số 99).

Tôi có phải tham dự mỗi tối không?

Không. Las Posadas là một việc đạo đức bình dân, không phải một bổn phận. Bạn tham dự được những tối nào thì tham dự. Điều quan trọng là dọn lòng mừng lễ Giáng Sinh, cùng với người khác nếu có thể.

Người không Công giáo hay không nói tiếng Tây Ban Nha có thể tham gia posada không?

Dĩ nhiên. Posada là để đón tiếp. Hàng xóm, bạn bè và khách đến thăm hầu như luôn được mời, và bạn vẫn có thể theo cùng dù không biết lời hát.

Las Posadas và Simbang Gabi khác nhau thế nào?

Cả hai đều là tuần cửu nhật mừng Chúa Giáng Sinh từ ngày 16 đến ngày 24 tháng 12. Las Posadas, đến từ Mexico, là một cuộc rước xin chỗ trọ, tiếp theo là giờ cầu nguyện và buổi liên hoan. Simbang Gabi, đến từ Philippines, là một chuỗi chín Thánh Lễ, lúc rạng đông hoặc buổi tối. Bài Cách đọc tuần cửu nhật có giới thiệu cả hai.

Lần hạt Mân Côi cho posada của bạn trong Catho+

Catho+ hướng dẫn bạn lần từng hạt của Chuỗi Mân Côi mở đầu mỗi posada, và quy tụ các kinh nguyện Mùa Vọng và Giáng Sinh, từ Các Điệp Ca “Ôi” đến Kinh Trước Hang Đá, để bạn đồng hành với Đức Maria và Thánh Giuse cho đến đêm Giáng Sinh.

Các hướng dẫn khác