Simbang Gabi: de negen kerstmissen van de Filipijnen
Simbang Gabi is een noveen van negen missen waarmee Filipijnse katholieken zich op Kerstmis voorbereiden: elke dag één, van 16 tot 24 december, traditioneel nog vóór zonsopgang. De naam is Tagalog en betekent "nachtmis". Daarnaast heeft het gebruik twee Spaanse namen: Misa de Gallo, de "hanenmis", en Misa de Aguinaldo, de "mis van het geschenk". Vandaag bieden veel parochies ook avondmissen aan, en Filipijnse gemeenschappen houden de traditie over de hele wereld in ere.
Hieronder lees je wat Simbang Gabi is, waar het vandaan komt, hoe het op de Filipijnen en elders gevierd wordt, wat je moet denken van het bekende geloof "negen missen, één wens", en hoe je de negen dagen goed kunt beleven.
Wat is Simbang Gabi?
Simbang Gabi is een kerstnoveen: negen dagen gebed die naar een groot feest toe leiden. Alleen bid je niet thuis, maar ga je naar de mis, elke dag, negen dagen na elkaar. (Nog niet vertrouwd met noveens? Onze gids Wat is een noveen en hoe bid je een noveen? legt uit waar die negen dagen vandaan komen.)
Toen paus Franciscus in 2019 Simbang Gabi vierde in de Sint-Pietersbasiliek, vatte hij het eenvoudig samen: al eeuwenlang kennen de Filipijnen een noveen ter voorbereiding op Kerstmis, Simbang Gabi genoemd, de "nachtmis".
Drie dingen geven het zijn eigen karakter:
- Het uur. Op de Filipijnen worden de traditionele missen heel vroeg gevierd, vaak rond 4 of 5 uur 's ochtends, als het nog donker is.
- Maria. Simbang Gabi wordt beleefd als een noveen ter ere van de Heilige Maagd Maria. Samen met haar wacht de Kerk op de geboorte van haar Zoon.
- De gemeenschap. Hele gezinnen gaan samen, en de kerk zit vaak al vol voordat de klokken uitgeluid zijn. Na de mis blijven de mensen buiten nog wat staan, met een warm drankje en rijstkoekjes.
Simbang Gabi, Misa de Gallo, Misa de Aguinaldo: wat is het verschil?
De drie namen worden vaak door elkaar gebruikt voor dezelfde negen missen, maar ze hebben elk een andere herkomst:
- Simbang Gabi ("nachtmis") is de Tagalog naam, die de meeste Filipino's vandaag gebruiken.
- Misa de Gallo ("hanenmis") is Spaans, naar het uur waarop de hanen kraaien. Op de Filipijnen kan het de hele reeks betekenen, maar tegenwoordig bedoelt men er vaak alleen de laatste mis mee, op 24 december. Elders gebruikt men de naam ook voor de middernachtmis van Kerstmis.
- Misa de Aguinaldo ("mis van het geschenk") komt van aguinaldo, het Spaanse woord voor een kerstgeschenk. Onder die naam bestaat het gebruik ook in Mexico en andere Spaanstalige landen.
Waar komt Simbang Gabi vandaan?
Er bestaat geen eenduidige, zekere geschiedenis van Simbang Gabi, en de verhalen erover lopen niet altijd gelijk. Dit is wat de bronnen gemeen hebben.
Van Mexico naar de Filipijnen
Het gebruik kwam vanuit Mexico naar de Filipijnen, via de missionarissen uit de Spaanse tijd. In Mexico gaat het volgens de overlevering terug tot 1587, toen de paus aan Fray Diego de Soria, prior van het augustijnenklooster San Agustín Acolman, toestemming gaf om de kerstmissen in de openlucht te vieren, omdat de kerk de menigte niet kon bevatten. Met missionarissen uit Mexico bereikte het gebruik in de zeventiende eeuw de Filipijnen; vaak wordt 1669 als jaartal genoemd.
Uit dezelfde Mexicaanse missen groeide nog een ander negendaags gebruik: Las Posadas, dat in Mexico en een groot deel van Latijns-Amerika gehouden wordt op dezelfde avonden, van 16 tot 24 december. De twee zijn eerder neven dan tweelingen. Simbang Gabi is de mis zelf, in de kerk; Las Posadas is een processie van huis tot huis, ter herinnering aan Maria en Jozef die in Bethlehem een onderdak zochten.
Waarom vóór zonsopgang?
De meest gehoorde verklaring is een praktische. De meeste mensen werkten op het land of op zee. Boeren begonnen al voor zonsopgang, om aan de hitte van de dag te ontsnappen, en 's avonds waren ze te moe voor de noveengebeden die in de Spaanse wereld toen 's avonds gebruikelijk waren. Dus verschoven de priesters de mis naar de vroege ochtend, vóór het werk. Boeren en vissers, gewekt door de hanen, hoorden het evangelie en vroegen God om een goede oogst en een goede vangst voordat ze op pad gingen.
Na verloop van tijd kreeg het uur zelf een betekenis. De Kerk bereidt zich voor op Kerstmis in het donker van de winter (op het noordelijk halfrond) en spreekt over Christus als het licht dat in de duisternis komt. Opstaan terwijl het nog nacht is en naar de kerk lopen om dat licht te verwelkomen: zo wordt de advent zichtbaar. In de lofzang van Zacharias, die de Kerk elke ochtend bidt, is Christus de dageraad die ons uit de hoge komt bezoeken (Lucas 1,78-79).
Door de Kerk bewaard en bevestigd
Simbang Gabi is een volksdevotie, maar het is altijd nauw verbonden gebleven met de liturgie van de Kerk, want het gaat om de mis zelf. In 1953 vroegen de Filipijnse bisschoppen, bijeen op het Eerste Plenaire Concilie van de Filipijnen, Rome officieel om de praktijk van de Misa de Gallo te mogen voortzetten, en Rome gaf daarvoor toestemming.
Later, toen de steden groeiden en de werktijden veranderden, begonnen parochies in Manilla de noveen ook 's avonds aan te bieden, zodat meer mensen konden deelnemen. Zo werd de naam "Simbang Gabi", nachtmis, gebruikt voor zowel de ochtend- als de avondmissen.
🌟 Bid in de laatste dagen vóór Kerstmis de O-Antifonen met Catho+ →
Hoe Simbang Gabi op de Filipijnen gevierd wordt
De missen bij dageraad
Van oudsher luiden de kerkklokken in het donker om de mensen naar de mis te roepen. In sommige dorpen trekt een uur vóór de mis een fanfare rond met kerstmuziek, en vroeger gingen pastoors weleens van deur tot deur om de gelovigen te wekken. De mis begint meestal rond 4 of 5 uur 's ochtends, soms nog vroeger. In grote kerken staan de mensen tot op straat en op het plein.
Vandaag houden veel parochies ook avondmissen, vaak laat op de avond. De uren verschillen sterk van parochie tot parochie, dus kijk het rooster van je eigen parochie na. Je kunt een kerk en misuren in je buurt vinden in Catho+.
De parol
Vanaf december zijn Filipijnse huizen, straten en kerken verlicht met de parol, een lantaarn in de vorm van een ster. Het woord komt van het Spaanse farol, "lantaarn". De ster herinnert aan de ster van Bethlehem die de Wijzen naar het Kind Jezus leidde. Volgens een volksverhaal droeg men vroeger lantaarns om de weg naar de kerk te verlichten voor Simbang Gabi. Vooral de provincie Pampanga staat bekend om haar lantaarnmakers.
Tijdens de negen dagen zie je ook overal de belén, de kerststal, in kerken, op pleinen en bij de mensen thuis.
Bibingka en puto bumbong
Na de mis bij dageraad is het een geliefde traditie om buiten de kerk samen een eenvoudig ontbijt te delen. De twee klassiekers zijn:
- Bibingka: een rijstkoek die van boven en van onder verwarmd wordt, zodat hij aan beide kanten licht geblakerd is.
- Puto bumbong: een paarse rijstkoek, gestoomd in bamboekokers, bestreken met boter en bestrooid met geraspte kokos en suiker.
Meestal eet men ze met salabat, een warme gemberdrank, of met dikke warme chocolademelk, tsokolate. Tegenwoordig kopen veel mensen ze bij de kraampjes rond de kerk en nemen ze mee naar huis.
Simbang Gabi over de hele wereld
Waar Filipino's zich ook gevestigd hebben, Simbang Gabi is met hen meegereisd. In de Verenigde Staten, Canada, Italië en elders komen Filipijnse gemeenschappen gedurende de negen dagen samen in hun parochie, en steeds meer niet-Filipijnse katholieken sluiten zich bij hen aan.
- Meestal 's avonds. Buiten de Filipijnen worden de meeste Simbang Gabi-missen 's avonds gevierd, vaak van 16 tot 24 december, of van 15 tot 23 december, zodat 24 december vrij blijft voor kerstavond. Sommige parochies houden vast aan het vroege ochtenduur.
- Een echt parochiegebruik. In 2024 telde het aartsbisdom Chicago bijvoorbeeld 55 parochies met Simbang Gabi-missen.
- Vertrouwde accenten. De kerken worden versierd met parols, er worden Filipijnse kerstliederen gezongen, soms in het Tagalog, en na de mis volgt vaak een maaltijd in de parochiezaal.
- In Rome. In het bisdom Rome werd Simbang Gabi al jaren gevierd toen paus Franciscus het op 15 december 2019 met de Filipijnse gemeenschap vierde in de Sint-Pietersbasiliek, voor het eerst dat een paus dat deed. Hij bedankte de Filipino's in het buitenland omdat ze hun geloof delen, en moedigde hen aan smokkelaars van het geloof te blijven.
Ben je een Filipino ver van huis, dan kan Simbang Gabi een mooie manier zijn om het geloof waarin je bent opgegroeid opnieuw te ontdekken. Zoek een parochie in de buurt met een Filipijnse gemeenschap, of ga gewoon die negen dagen naar de mis, waar je ook bent.
Alle negen missen, en je wens komt uit?
Misschien heb je het al gehoord: als je alle negen missen bijwoont, gaat je wens in vervulling. Het is een bekend volksgeloof, maar het is geen leer van de Kerk, en het kan van een gebed ongemerkt een ruilhandel maken: "Ik geef U negen missen, U geeft mij wat ik vraag."
Er zit wel iets waars onder. Negen dagen lang een intentie die je na aan het hart ligt bij God brengen, met geloof en volharding, is precies wat een noveen is, en Jezus zelf nodigt ons uit om te vragen, te zoeken en te kloppen. Maar God is geen automaat, en zijn liefde hangt niet af van een perfecte aanwezigheidslijst. Zoals een aartsbisdom het in zijn uitleg over het gebruik stelde: de zegen hangt niet af van het aantal bijgewoonde missen, het gaat om wat er in je hart leeft.
Ga dus met je intenties, en ga met vertrouwen. En mis je een dag omdat je ziek bent, moet werken of voor iemand zorgt, laat de moed dan niet zakken: ga gewoon verder.
Hoe beleef je Simbang Gabi goed?
- Neem één intentie mee. Kies een persoon of een nood die je de negen dagen meedraagt, en draag elke mis daarvoor op.
- Luister naar de lezingen. Vanaf 17 december vertellen de evangelies in de mis wat aan de geboorte van Jezus voorafging: de aankondiging aan Zacharias, aan Maria en aan Jozef, en het bezoek van Maria aan Elisabet. Negen dagen mis zijn negen dagen met die verhalen.
- Bid met Maria. Simbang Gabi is een Mariale noveen. Bid onderweg naar de kerk een tientje van de rozenkrans, of de Noveen tot Onze-Lieve-Vrouw in Catho+. Het Directorium over de volksvroomheid en de liturgie van de Kerk noemt de advent een tijd die bij uitstek geschikt is voor de verering van de Moeder van God (Directorium, 101).
- Bid de O-antifonen. Van 17 tot 23 december roept de Kerk Christus aan met zijn grote bijbelse namen: Wijsheid, Wortel van Jesse, Sleutel van David, Dageraad, Emmanuel (Directorium, 103).
- Sta even stil bij de kerststal. Neem na de mis een moment voor de belén, met het Gebed voor de Kerststal.
- Ga biechten. Veel parochies bieden vóór Kerstmis extra biechtgelegenheid aan. Zo maak je het best plaats voor Jezus.
Veelgestelde vragen
Wanneer is Simbang Gabi?
Elk jaar van 16 tot 24 december, de negen dagen vóór Kerstmis. De data veranderen niet, op welke dag van de week ze ook vallen. Parochies met avondmissen beginnen vaak op de avond van 15 december en eindigen op 23 december.
Vervangt Simbang Gabi de kerstmis?
Nee. De negen missen bereiden voor op Kerstmis, ze vervangen het niet. Eerste Kerstdag, 25 december, is een verplichte feestdag, en katholieken gaan dus nog altijd naar een kerstmis: de vigiliemis op de avond van 24 december, de middernachtmis of een mis op Kerstmis zelf.
Moet ik Filipino zijn om te gaan?
Helemaal niet. Simbang Gabi is een mis, en iedereen is welkom. Veel parochies buiten de Filipijnen vieren het voor de hele parochie, en Filipijnse gemeenschappen delen het graag.
Is Simbang Gabi hetzelfde als Las Posadas?
Nee, maar ze zijn familie. Allebei zijn het kerstnoveens van 16 tot 24 december, allebei komen ze voort uit de Spaanse missie, en allebei hebben ze Mexicaanse wortels. Simbang Gabi is een reeks missen in de kerk. Las Posadas, gehouden in Mexico en een groot deel van Latijns-Amerika, is een processie door de buurt ter herinnering aan Maria en Jozef die in Bethlehem een onderdak zochten.
En als ik niet alle negen kan gaan?
Ga naar zoveel missen als je kunt. Simbang Gabi is een geschenk om te ontvangen, geen examen om te halen. Je kunt de negen dagen ook thuis houden, met elke avond een kort gebed bij de kerststal of met de O-Antifonen.
Wat heeft Simbang Gabi met de advent te maken?
Het is de advent in zijn meest intense vorm. De laatste dagen vóór Kerstmis zijn de laatste rechte lijn van de tijd, wanneer het wachten sterker wordt. Lees ook onze gidsen Wanneer begint de advent? en, voor de andere grote Mariafeesten van december, de Onbevlekte Ontvangenis (8 december, het belangrijkste patroonsfeest van de Filipijnen) en Onze-Lieve-Vrouw van Guadalupe (12 december).
| Vind een kerk en misuren in Catho+ |
Met Catho+ vind je een kerk en misuren in je buurt, waar ter wereld je ook bent, en heb je de gebeden van de advent en Kerstmis bij de hand, van de O-Antifonen tot het Gebed voor de Kerststal, zodat je de negen dagen van Simbang Gabi ten volle kunt beleven.